Topinambur (Słonecznik bulwiasty)

Choć nieco zapomniany, znalazł zastosowanie w przemyśle gorzelnianym, cukierniczym, energetycznym, w gospodarstwach rolniczych i łowieckich, ale przede wszystkim jako roślina jadalna, która ma już swoje miejsce w kuchniach świata. Można go smażyć, gotować, dodawać do zup, zapiekać i chrupać na surowo. Słonecznik bulwiasty, czyli topinambur – bo to o nim mowa – jest rośliną blisko spokrewnioną ze słonecznikiem zwyczajnym.

topinambur

Pochodzi z Ameryki Północnej, skąd przywędrował do Europy za sprawą francuskiego podróżnika Samuela de Champlain, oczarowanego słodkim smakiem bulw tejże rośliny. Topinambur uprawiały do celów leczniczych plemiona Indian amerykańskich jeszcze przed przybyciem Krzysztofa Kolumba. To właśnie po Indianach z plemienia Topinambura, roślina odziedziczyła swą wdzięczna nazwę. Topinambur była dla Indian nie tylko lekarstwem, ale również stałym pożywieniem. Do Europy sprowadzono roślinę na początku XVII wieku, gdzie szybko zyskała popularność i na prawie dwieście lat zagościła w diecie Europejczyków. W XIX wieku topinambur ustąpił miejsca ziemniakom, by w trakcie I i II wojny światowej ponownie wrócić na stoły Europy. Zwłaszcza Francji, gdzie był spożywany w dużych ilościach. Po wojnie roślina znów uległa zapomnieniu. Jednak w ostatnich latach po raz kolejny wzbudziła zainteresowanie – tym razem także naukowców. Badania wykazały, że bulwy topinambura zawierają cenne makro- i mikroelementy.
Topinambur podobnie jak słonecznik zwyczajny to roślina z rodziny astrowatych, występująca w stanie dzikim lub uprawiana w Ameryce Północnej i Południowej, w Indiach, w północnych Chinach oraz południowej i środkowej Europie. W Polsce występują dwie odmiany: jadalna, o bulwach białych (Albik) i pastewna, o bulwach koloru fioletowego (Rubik). W stanie dzikim można ją spotkać na polach, przy drogach, na nieużytkach, na skwerach oraz w ogrodach – szczególnie w miejscach nasadzeń pamiętających jeszcze czasy naszych babć. Topinambur należy do roślin mocno ekspansywnych, dlatego jego uprawa w ogrodach wymaga dużej dyscypliny. W stanie dzikim, przez nikogo niekontrolowana, tworzy zwarte poletka dumnie wzniesionych na duże wysokości (od 2, 5 do 3, 5 m) pojedynczych lub słabo rozgałęzionych łodyg, zakończonych żółtymi koszyczkami kwiatowymi o średnicy dochodzącej do 10 cm. Na podziemnych pędach roślina wytwarza liczne zimotrwałe, podłużne walcowate bulwy. Roślina ta przyciąga wzrok nie tylko podobnymi do słoneczników kwiatami, ale przede wszystkim mocnymi łodygami (uzbrojonymi w jajowate bardzo szorstkie liście), które kołysząc się na wietrze, tworzą specyficzny widok na tle letniego i jesiennego krajobrazu.
Do celów leczniczych wykorzystuje się bulwy topinamburu. Zbiera się je jesienią aż do pierwszych mrozów lub na wiosnę. Bulwy zawierają przede wszystkim substancję insulinopodobną inulinę, cukry proste (fruktoza), wielocukry (sacharoza i maltoza), celulozę, pektyny, białka, kwasy organiczne, błonnik, tłuszcz, sole mineralne i witaminy. Dzięki obecności inuliny i fruktozy topinambur wykazuje działanie przeciwcukrzycowe. Natomiast inulina w połączeniu z pektynami i błonnikiem ma właściwości wiązania związków (takich jak metale ciężkie, cholesterol, kwasy tłuszczowe oraz związki toksyczne), pobudzając kurczliwość ścianek jelita, dzięki czemu poprawia przemianę materii i pomaga w utrzymaniu właściwej mikroflory jelit. Słonecznik bulwiasty wykazuje też właściwości osłaniające, wzmacniające układ odpornościowy oraz przeciwzapalne. Przetwory z topinamburu zapobiegają ponadto infekcjom dróg moczowych. Natomiast bulwy spożywane na surowo mają właściwości odrobaczające.
Literatura:
1. Biedrzyńska J., Topinambur. Natura. Przyroda Warmii i Mazur 2011 nr 3.
2. Koniuszy E., Słonecznik bulwiasty. (Helianthus tuberosus). Aura 2003 nr 4, dodatek: Zioła a Zdrowie nr 67.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.